Ukruszenia i złamania zębów mlecznych - jak reagować?

Upadek z rowerka, zderzenie na placu zabaw albo uderzenie o stół. Urazy zębów u małych dzieci są bardzo częste, a najbardziej narażone są górne jedynki. Rodzic w pierwszej chwili zwykle nie wie, czy to drobne ukruszenie, które można spokojnie obserwować, czy sytuacja wymagająca pilnej wizyty. W tym poradniku wyjaśniamy, jak rozpoznać rodzaj urazu, co zrobić od razu i jak wygląda leczenie u dzieci.

Dlaczego zęby mleczne są tak ważne?

Zęby mleczne pozwalają dziecku gryźć, poprawnie mówić i utrzymują miejsce dla zębów stałych. Pod ich korzeniami rozwijają się zawiązki zębów stałych, dlatego uraz zęba mlecznego może mieć skutki widoczne dopiero po latach, gdy wyrzyna się ząb stały. To główny powód, dla którego nawet niewielki uraz warto pokazać stomatologowi.

Pierwsza pomoc: co zrobić od razu po urazie?

• Uspokój dziecko i sprawdź, czy nie ma innych obrażeń. Utrata przytomności, wymioty lub senność wymagają pilnej pomocy lekarskiej, a nie tylko dentysty.
• Opłucz buzię chłodną wodą i obejrzyj zęby, dziąsła oraz wargi.
• Krwawienie z dziąsła lub wargi zatamuj, przykładając czysty gazik lub chusteczkę na kilka minut.
• Na obrzęk wargi przyłóż zimny okład przez ściereczkę.
• Jeśli znajdziesz odłamany kawałek zęba, zachowaj go w mleku lub w wodzie i zabierz na wizytę.
• Umów wizytę u stomatologa dziecięcego. Zrób zdjęcie zębów telefonem, przyda się do porównania podczas kontroli.

Rodzaje urazów zębów mlecznych i co oznaczają

Ukruszony ząb mleczny (ukruszenie szkliwa)

Odłamany jest niewielki fragment brzegu zęba, a ząb się nie rusza i nie boli. To najłagodniejszy uraz. Stomatolog zwykle wygładza ostre krawędzie, a czasem odbudowuje ubytek materiałem kompozytowym. U rocznego czy półtorarocznego dziecka często wystarczy wygładzenie i obserwacja.

Złamany ząb mleczny (złamanie korony)

Odłamał się większy fragment, ząb może reagować na zimno. Jeśli w miejscu złamania widać różowy lub czerwony punkt, oznacza to odsłonięcie miazgi (nerwu). Wtedy wizyta powinna odbyć się tego samego dnia. W zależności od rozległości lekarz odbudowuje ząb, wykonuje leczenie miazgi albo, gdy ząb nie rokuje, usuwa go.

Złamany mleczak przy dziąśle

Jeśli ząb złamał się na wysokości dziąsła lub poniżej, często nie da się go odbudować. Stomatolog ocenia na zdjęciu RTG, czy usunąć pozostałą część zęba. Pozostawiony w dziąśle korzeń zęba mlecznego czasem może się samoistnie wchłonąć. Decyzję podejmuje się indywidualnie, tak by nie uszkodzić zawiązka zęba stałego.

Ruszający się ząb mleczny po uderzeniu

Ząb, który po urazie się rusza, ale stoi na swoim miejscu, zwykle umacnia się w ciągu kilku tygodni. Przez około tydzień-dwa podawaj dziecku miękkie jedzenie, dbaj o delikatne mycie miękką szczoteczką i ogranicz smoczek. Jeśli ząb jest mocno przesunięty, przeszkadza w zamykaniu buzi albo bardzo się rusza, potrzebna jest pilna wizyta.

Ząb wbity w dziąsło

Po uderzeniu ząb może zostać wbity w głąb dziąsła i wyglądać na krótszy lub „zniknąć”. Zęby mleczne często same się wysuwają w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, ale konieczna jest ocena lekarza i zdjęcie RTG, bo korzeń może naciskać na zawiązek zęba stałego.

Wybity ząb mleczny

Wybitego zęba mlecznego nie wkłada się z powrotem do zębodołu, bo mogłoby to uszkodzić zawiązek zęba stałego. Zachowaj ząb, uspokój dziecko i udaj się do stomatologa, który sprawdzi, czy ząb wypadł w całości i czy nie ma innych obrażeń.

Martwy ząb mleczny: gdy ząb ciemnieje po urazie

Po kilku dniach lub tygodniach od urazu ząb może zmienić kolor na różowy, szary lub ciemny. Przebarwienie nie zawsze oznacza martwy ząb. Czasem ustępuje, gdy miazga się regeneruje. Niepokojące są natomiast: obrzęk dziąsła, przetoka (krostka na dziąśle nad zębem), ból lub zwiększona ruchomość. Wtedy ząb wymaga leczenia, a czasem usunięcia, żeby stan zapalny nie zagroził zawiązkowi zęba stałego. Dlatego po urazie stomatolog umawia wizyty kontrolne, zwykle po kilku tygodniach i kilku miesiącach.

Gdy złamie się lub wypadnie ząb stały, np. jedynka

U dzieci w wieku szkolnym urazom ulegają już zęby stałe. Tu postępowanie jest inne i liczy się czas:

• Wybity ząb stały: chwyć go za koronę, nie za korzeń. Jeśli jest brudny, opłucz go krótko zimną wodą (bez szorowania). Najlepiej od razu włożyć go z powrotem do zębodołu i poprosić dziecko, by przygryzło chusteczkę. Jeśli to niemożliwe, umieść ząb w mleku lub w ślinie (np. w policzku starszego dziecka) i natychmiast jedź do stomatologa. Szansę na uratowanie zęba daje pomoc w ciągu około godziny.
• Złamana jedynka stała: zachowaj odłamany fragment w wodzie lub mleku. Często można go przykleić do zęba. Odsłonięta miazga wymaga pilnego leczenia.

Jak wygląda leczenie urazów u dzieci w Trio-Dent?

Wizyta zaczyna się od rozmowy z rodzicem i spokojnego badania. W razie potrzeby wykonujemy zdjęcie RTG. Leczenie dobieramy do wieku dziecka, rodzaju urazu i współpracy malucha: od wygładzenia szkliwa, przez odbudowę, po leczenie miazgi. U dzieci, które nie są w stanie współpracować, rozległe leczenie można przeprowadzić w znieczuleniu ogólnym. Więcej o opiece nad najmłodszymi przeczytasz na stronie stomatologia dziecięca.

Jak zapobiegać urazom zębów?

• Kask na rower, hulajnogę i rolki, a przy sportach kontaktowych ochraniacz na zęby.
• Zabezpieczenie ostrych krawędzi mebli w domu, gdy dziecko uczy się chodzić.
• Regularne wizyty kontrolne, podczas których stomatolog oceni także zgryz. Wysunięte górne zęby częściej ulegają urazom.

Najczęściej zadawane pytania

Co zrobić, gdy dziecko ukruszy ząb mleczny?

Opłucz buzię chłodną wodą, zatamuj ewentualne krwawienie gazikiem, zachowaj odłamany fragment i umów wizytę u stomatologa dziecięcego, najlepiej w ciągu 24 godzin. Jeśli widać czerwony punkt w miejscu złamania, wizyta powinna być tego samego dnia.

Czy złamany ząb mleczny przy dziąśle trzeba usunąć?

Często tak, bo nie da się go odbudować, ale decyzję podejmuje stomatolog po zdjęciu RTG. Czasem pozostawiony korzeń wchłania się samoistnie. Ważne jest, by nie uszkodzić zawiązka zęba stałego.

Czy można włożyć z powrotem wybity ząb mleczny?

Nie. Wybitego zęba mlecznego nie wkłada się do zębodołu, bo mogłoby to uszkodzić zawiązek zęba stałego. Inaczej jest z zębem stałym, który należy jak najszybciej umieścić w zębodole lub w mleku i jechać do dentysty.

Ząb mleczny rusza się po uderzeniu. Co robić?

Jeśli ząb stoi na swoim miejscu, zwykle umacnia się w ciągu kilku tygodni. Podawaj miękkie jedzenie, myj delikatnie miękką szczoteczką i pokaż ząb stomatologowi. Mocno przesunięty lub bardzo ruchomy ząb wymaga pilnej wizyty.

Ząb mleczny ściemniał po urazie. Czy jest martwy?

Niekoniecznie. Przebarwienie czasem ustępuje. Niepokojące są obrzęk dziąsła, przetoka, ból lub zwiększona ruchomość. Wtedy ząb wymaga leczenia, dlatego po urazie ważne są wizyty kontrolne.

Źródła

• Day P.F. i wsp., International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 3. Injuries in the primary dentition, Dental Traumatology (2020)
• American Academy of Pediatric Dentistry: Guidelines for the management of traumatic dental injuries in the primary dentition
• Dental Trauma Guide